29/8/13

Ποτέ άλλοτε ο άνθρωπος δεν αγάπησε τόσο το θάνατο… Των άλλων!

Στην ελληνική παράδοση ο νεκρός, καθώς τον αποχαιρετούν συγγενείς φίλοι και γνωστοί, είθισται να παραμένει σε κοινή θέα. Το ανοιχτό φέρετρο (όπου το επιτρέπουν οι περιστάσεις) ξεκινάει από την ανάγκη των οικείων να κρατήσουν στη μνήμη τους τη μορφή του νεκρού, να ρουφήξουν την τελευταία εικόνα του, να τον αγγίξουν, να φιλήσουν το μέτωπό του.

Με αυτή την παράδοση μεγάλωσαν πολλές γενιές. Ειδικά στην επαρχία και στα χωριά, το τελετουργικό της «αποχώρησης» (πλύσιμο νεκρού, ντύσιμο, καλλωπισμός, μεταφορά, ενταφιασμός) ήταν συνήθως υπόθεση της κοινότητας (οικογένεια-τοπική κοινωνία). 
Η αστικοποίηση άλλαξε τα δεδομένα. Η απώλεια της «γειτονιάς», η δημιουργία πολυκατοικιών και οι «κανονισμοί» της, η εισαγωγή ξένων ηθών, η συστηματική ενασχόληση επαγγελματιών του είδους (εργολάβοι κηδειών), ο φόβος, αλλά και η αδυναμία του σύγχρονου ανθρώπου να αντέξει αυτό που άντεχαν οι παλιότεροι, μεταμόρφωσαν το «στερνό αντίο» σε διεκπεραίωση, («να τελειώνουμε γρήγορα»). Κάπως έτσι έκλεισαν τα φέρετρα, η θέα του νεκρού έγινε «αποκρουστική», τα δάκρυα και η εκτόνωση του πόνου «απαγορεύτηκαν». Ο "πολιτισμός της αυτοσυγκράτησης" δεν άντεχε εξάρσεις του θυμικού, ή εκδηλώσεις θρήνου.

Η μετάβαση από το ένα στο άλλο είχε τις συνέπειές της. Δεν υπήρχαν νεκροί πια να δούμε, ούτε νεκρικά έθιμα (πολλά απ’ αυτά φτάνουν μέχρι τον Όμηρο). Ωστόσο υπήρχε καταιγισμός θανάτων μέσα από τις "ειδήσεις". Ο θάνατος, ως αναγγελία, έγινε υπόθεση ρουτίνας. «Κάποιος, κάπου…». 
Κάθε μέρα "πρέπει" κάποιος να πεθάνει… κάπου μακριά… έξω από δω. Δηλαδή, πολύ μακριά για να μας αγγίξει. Πολύ μακριά για να ΜΗ μας αγγίξει.

Η περιέργεια όμως, στοιχείο (δημιουργικό, όταν δεν είναι νοσηρή) της ανθρώπινης φύσης, δεν μπορεί να ξεριζωθεί. Και μαζί με την περιέργεια και η ανάγκη της μετοχής στο ιερό μυστήριο του θανάτου, που συσφίγγει τις σχέσεις των μελών μιας κοινότητας. 
Τα «συλλυπητήρια» στους οικείους του νεκρού αντικαταστάθηκαν από το RIP του διαδικτύου, η βουβή συμμετοχή στην εξόδιο ακολουθία έγιναν ανέξοδες λυπημένες φατσούλες  Ο θάνατος έγινε τηλεοπτικό σόου.

Έτσι, ή κάπως έτσι, φτάσαμε στο μάρκετινγκ του θανάτου. Στο εμπόριο της «εικόνας ντοκουμέντο». Στο «αποκλειστικό που συγκλονίζει». Στο πρωτοσέλιδο της εικόνας, (προσοχή!), ΟΧΙ του νεκρού, αλλά της προσωπικής ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ του ΖΩΝΤΑΝΟΥ… που κατέληξε άψυχο σώμα. «Έτσι βρέθηκε!», «τα ρούχα του ήταν σηκωμένα», «δείτε τα χέρια του, προσπάθησε να συρθεί», «αυτά ήταν τα χαπάκια που πήρε»…

Πωλήσεις να δουν τα μάτια σας! Χιλιάδες λαίμαργα κλικ στην εικόνα ενός προσωπικού ναυαγίου. Μιας φιγούρας, καλής ή κακής (δεν έχει σημασία) που τσακίστηκε στα βράχια, λύγισε από το βάρος της ζωής. 
Δείτε τον! Λυπηθείτε τον! Συγκινηθείτε με το δράμα του! (Αυτό σας λείπει, αυτό σας δίνουμε!)

Ποτέ άλλοτε ο άνθρωπος δεν αγάπησε τόσο το θάνατο. Ποτέ άλλοτε δεν αγάπησε τόσο το θάνατο…
Των άλλων!


(Στην φωτο ο Αλέκος Παναγούλης, πιο όμορφος από ποτέ, «Τον ανεξύπνητο ύπνο κοιμάται»)

Δεν υπάρχουν σχόλια: